Historia | Teraźniejszość | Plan dnia

Zarys historii studiów w Zakonie Karmelitów Bosych

Przed reformą terezjańską (XIII-XVI w.)

W XIII w. z powodu inwazji tureckiej na Ziemię Świętą, karmelici przybyli do Europy. Zmienił się styl ich życia zakonnego z pustelniczego na cenobicki o charakterze kontemplacyjno-czynnym. Zorganizowanie studiów stało się koniecznym postulatem i warunkiem apostolstwa. Pierwszym promotorem studiów w zakonie był św. Szymon Stock. Już w 1281 roku kapituła generalna w Londynie stwierdziła, że "nieuctwo jest matka błędów i staje się przyczyną ruiny w każdym stanie". W XIII w. karmelici pojawiają się na uniwersytecie paryskim. O. Gerard z Bolonii, pierwszy przełożony generalny (1287-1317), przeprowadził organizację studiów. Ustanowiono tzw. studia generalne (centralne). Wzorem dla wszystkich studiów było studium w Paryżu. Przysyłano tutaj studentów ze wszystkich prowincji zakonu. Studium generalne trwało 3 lata. Zdolniejszym studentom pozwalano na pełne studia trwające 10 lat. Zakonne studia generalne były zazwyczaj inkorporowane do uniwersytetów. Kierownikiem studium był zakonnik o pełnym wykształceniu uniwersyteckim. Karmelici także studiowali na Sorbonie, zyskując sławę ludzi uczonych. Oprócz studiów generalnych każda prowincja miała własne studium filozoficzne i teologiczne, w którym klerycy przygotowywali się do kapłaństwa i pracy apostolskiej. Językiem wykładowym była łacina. Znaczną rolę odgrywały dysputy na podstawie św. Tomasza, św. Bonawentury lub któregoś ze sławniejszych teologów zakonu. Do najwybitniejszych uczonych Karmelu należeli wówczas: Jan Baconthrop (Bacon), Michał z Bolonii, Tomasz Waldens oraz humaniści: Arnold Bostiusz i Baptysta z Mantui. Karmelici brali udział w posiedzeniach Soboru Trydenckiego. Wielu wykładało na uniwersytetach w Sorbonie, Pawii, Rzymie.

Studia w Karmelu terezjańskim (od połowy XVI w.)

Reformy Karmelu dokonali w XVI w. św. Teresa od Jezusa i św. Jan od Krzyża. Jednym z pierwszych klasztorów reformowanych był założony w 1570 roku klasztor w Alcalá (Complutum) w Hiszpanii. Stał się on siedzibą Kolegium Filozoficznego. Kolegium kompluteńskie, gdzie również przez pewien czas wychowawcą studentów był św. Jan od Krzyża, w XVII w. zasłynęło nie tylko ze świętości, ale również i z poziomu umysłowego, którego owocem był znany Cursus Philosophicus Complutensium, podobnie jak owocem pracy wykładów w kolegium w Salamance były Salamanticenses - komentarz do Sumy teologicznej św. Tomasza z Akwinu.

Studia karmelitańskie w Polsce (od roku 1611)

Do Polski karmelici bosi przybyli w 1605 r. Pierwszy klasztor powstał w Krakowie. Wzrastająca liczba zakonników oraz potrzeba domu przeznaczonego na studia wymagały nowej fundacji. W 1610 r. karmelici bosi przybyli do Lublina, gdzie otrzymali dom szpitalny przy Bramie Krakowskiej i kościół Świętego Ducha. W latach następnych wybudowano nowy klasztor i kościół pw. Matki Bożej Szkaplerznej (obecnie mieści się w tym miejscu magistrat). Zgodnie z zamierzeniami dom w Lublinie przeznaczono na siedzibę Kolegium Filozoficznego. Inauguracja odbyła się 15 października 1611 r. w obecności rajców miejskich oraz przedstawicieli wszystkich zgromadzeń lubelskich. Pierwszym profesorem filozofii był o. Jan-Maria od św. Józefa Centurioni, genueńczyk, specjalnie na ten urząd przysłany z Włoch. Także i na studia do Lublina przybywali studenci włoscy. Kolegium w krótkim czasie stało się sławne dzięki dysputom publicznym z teologami krakowskimi Janem Stoińskim (Statoriuszem) i Hieronimem Moskorzewskim, które odbyły się w Lublinie 13 lipca 1616 r. oraz 6 lipca 1620 r. Samodzielne kolegium w Lublinie istniało do czasów rozbiorów Polski. Wówczas to zlikwidowano jego odrębność i klerycy karmelitańscy uczęszczali do seminarium diecezjalnego.

W XVII i XVIII w. istniało również Kolegium Teologiczne w Krakowie i Kolegium Filozoficzno-Teologiczne w Warszawie.

W okresie rozbiorów polska prowincja karmelitów bosych podupadła i straciła swoją odrębność. Z polskich klasztorów pozostał tylko klasztor w Czernej koło Krakowa, który przynależał do prowincji austriackiej. Odnowa Karmelu polskiego dokonała się w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia i jest ściśle związana z działalnością św. Rafała Kalinowskiego od św. Józefa. Czerna była pierwszym odnowionym klasztorem. W 1892 r. postanowiono o założeniu fundacji w Wadowicach. W nowo powstałym klasztorze 16 marca 1899 r. erygowano Kolegium Filozoficzno-Teologiczne. Lektorem filozofii zamianowano o. Mariana Goeschlberga. Przy klasztorze wadowickim powstało także Niższe Seminarium Duchowne. W 1911 r. erygowano klasztor w Krakowie przy ul. Rakowickiej i tam ustanowiono Kolegium Teologiczne, które istnieje do chwili obecnej. W roku 1920 prowincja polska odzyskała samodzielność. W trosce o kształcenie przyszłych karmelitów-kapłanów wybudowano w latach 1932-38 nowoczesne Kolegium Filozoficzno-Teologiczne we Lwowie. Studia rozpoczęto w 1939 r., które wkrótce przerwano z powodu wybuchu II wojny światowej i odebrania klasztoru karmelitom. Z trudem kontynuowano studia w Wadowicach i Krakowie, a także w Czernej, klasztorze nowicjackim koło Krakowa. Po wojnie, obok istniejącego Kolegium Teologicznego w Krakowie, powstało w 1952 roku Kolegium Filozoficzne w Poznaniu (obecnie dom studiów Prowincji Warszawskiej). Stan ten utrzymywał się do roku 1993.