Wychowanie integralne | Formacja intelektualna

Intelektualny aspekt formacji

Andrzej Ruszała OCD

W naszym domu formacyjnym dokonuje się studium teologii, a więc ostatni, czteroletni okres sześcioletnich studiów teologicznych, wymaganych do kapłaństwa. Seminarium jest afiliowane do Papieskiej Akademii Teologicznej (w tym roku uzyskaliśmy przedłużenie umowy afiliacyjnej, zatwierdzone przez Stolicę Apostolską na następne 10 lat – do roku 2009) i dyplom magisterski tejże Akademii uzyskują nasi Bracia po zakończeniu studiów i napisaniu pracy magisterskiej. Kolegium teologiczne naszego WSD liczy w bieżącym roku akademickim 34 studentów na czterech latach. Kadra wykładowców wraz z lektorami liczy natomiast 26 osób, z czego 11 Karmelitów Bosych. Tytuł profesora posiada 1 wykładowca, dr hab. – 3, dr – 13, lic. – 7, mgr – 4 lektorów. To są podstawowe dane statystyczne, które już coś mówią o Kolegium.

Niemniej jednak chcąc nieco szerzej omówić formację intelektualną w naszym Seminarium należałoby skonfrontować ją z oczekiwaniami Kościoła w tym względzie. To chciałbym pokrótce tutaj uczynić.

Cele formacji intelektualnej w WSD

Według nowego Ratio institutionis sacerdotalis dla Polski podstawowym celem formacji intelektualnej seminarzystów jest przekazanie im całej i nienaruszonej nauki Kościoła. Dla osiągnięcia tego celu nie wystarczy tylko systematycznie wyłożyć zarys nauki Kościoła lecz ważny jest również osobisty kontakt z tekstami doktrynalnymi, trzeba uczyć porządkowania i łączenia poszczególnych przedmiotów, traktatów i twierdzeń teologicznych w jedną syntetyczną całość (RIS 196).

Studia mają dopomagać alumnowi, aby coraz bardziej stawał się człowiekiem wiary. Tak więc refleksja teologiczna powinna przyczyniać się do głębszego przylgnięcia do Chrystusa jako Pana i do głębszego włączenia seminarzysty w Kościół. Innym istotnym celem formacji intelektualnej jest nabycie przez seminarzystów umiejętności wyznawania własnej wiary w dialogu z innymi (RIS 197) . To zaś zakłada, aby w przekazie nauczania ukazywać współczesny kulturowy kontekst wiary, pokazywać wielość możliwych ujęć tych samych zagadnień i w ten sposób uczyć ekumenicznego myślenia (np. filioque – aspekt ontologiczny, per filium – aspekt bardziej dynamiczny).

Kolejnym celem studiów jest nabycie zdolności krytycznego rozeznawania rzeczywistości i tego, co jest proponowane we współczesnym, pluralistycznym świecie , po to by nie dać się oszukać przez różne pseudowartości i nie zniweczyć Chrystusowego dzieła zbawienia.

Wreszcie formacja intelektualna powinna być zintegrowana z procesem duchowego rozwoju (z formacją duchową), jak również z jej duszpasterskim przeznaczeniem (z formacją duszpasterską).

Metody pracy

Nowe Ratio institutionis sacerdotalis stwierdza, że osiągnięcie wyżej wymienionych celów nie jest w pełni możliwe przy zastosowaniu dominujących dotąd metod „podających”. Dlatego stwierdza, iż należy skoordynować wykłady z dostępną lekturą i pracami pisemnymi, przygotowywanymi przez studentów na jej podstawie (RIS 198). Ponadto widzi się wartość regularnie prowadzonych ćwiczeń i konwersatoriów z poszczególnych przedmiotów, a zwłaszcza z takich, które łączą wiedzę z różnych przedmiotów, np. dogmatyki i katechetyki, moralnej i pscychologii, itp. Pomaga to w uzyskaniu pewnej syntezy wiedzy teologicznej. Ważne jest również, by poza czasem zajęć lekcyjnych stwarzać w seminarium motywy i warunki stałego rozwoju intelektualnego przez regularne dodatkowe wykłady lub cykle wykładów na aktualne tematy, sympozja, dyskusje, prezentacje nowych książek, itp.

Nowe Ratio, biorąc pod uwagę fakt zróżnicowania intelektualnego alumnów widzi potrzebę instytucjonalnego przygotowania przynajmniej trzech alternatywnych dróg kształcenia:

a) drogi zwyczajnej dla większości studentów;

b) drogi nadzwyczajnej dla studentów słabych, tzn. takich, którzy nie są dostatecznie przygotowani do studiów kościelnych, jednak w opinii przełożonych nadają się do kapłaństwa;

c) drogi nadzwyczajnej dla studentów najzdolniejszych (indywidualny rytm studiów).

Drogi te nie powinny w zasadzie różnić się zakresem materiału, ale metodami i ewentualnie czasem studiów.

Realizacja celów i metod w naszym WSD w Krakowie

Jakkolwiek nasze Seminarium jest afiliowane do PAT-u to jednak istotnym jest, że same studia zasadniczo odbywają się w domu formacyjnym, co wydaje się istotnym ze względu na możliwość odpowiedniego zharmonizowania zajęć lekcyjnych z całokształtem rytmu dnia wspólnoty, w którym jest zagwarantowany czas na istotne elementy naszego życia jak wspólna Eucharystia, modlitwa osobista, brewiarzowa, czytanie duchowe, wspólne posiłki, rekreacja, a także czas na osobiste studium. W ten sposób – nie zaniedbując formacji intelektualnej – wydaje się łatwiej zachować właściwe dla naszego zakonu zharmonizowanie i rozłożenie akcentów pomiędzy formacją duchową i zakonną z jednej strony a intelektualną z drugiej, na co mocno również zwraca uwagę RIS.

Program studiów w naszym WSD jest ustalony na podstawie dotychczasowego RI, w którym przeważają metody „podające”, mało jest natomiast konwersatoriów i ćwiczeń – można powiedzieć, że taki charakter zachowały tylko zajęcia z lektoratów i śpiewu kościelnego. Zauważa się też spore obciążenie ilością i różnorodnością materiału do przyswojenia – zajęcia odbywają się od poniedziałku do piątku zarówno przed- jak i popołudniu. Coraz więcej wykładowców, w duchu nowego RIS, aktywizuje naszych studentów do samodzielnej lektury i pracy poprzez wprowadzanie zaliczeniowych prac pisemnych. Wydaje się jednak, że w wyżej wymienionych aspektach czeka nas jeszcze trud roztropnego dostosowania naszego programu studiów do wytycznych zawartych w nowym RIS.

Co do stworzenia w seminarium warunków do stałego rozwoju intelektualnego, wydaje się, że warunki te nie są złe. Posiadamy sporą bibliotekę, liczącą ok. 61000 woluminów, w tym starodruki oraz ok. 110 tytułów czasopism polskich i obcojęzycznych. Najlepiej skompletowany jest dział dotyczący duchowości. W bibliotece zainstalowany został również komputer z bazą danych, zawierającą kilkadziesiąt tysięcy pozycji bibliograficznych, głównie filozoficzno-teologiczych. W Seminarium Bracia klerycy rokrocznie uczestniczą w tygodniu duchowości organizowanym przez KID, w forach duszpasterskich oraz sympozjach organizowanych przez nasz Seminarium. Kraków stwarza również liczne możliwości uczestnictwa w sympozjach, dodatkowych wykładach, odczytach z teologii. Wielu braci ma możliwość udoskonalania znajomości języków obcych za granicą na dodatkowych kursach wakacyjnych, co – wydaje się, że jest cennym doświadczeniem.