Klasztorne zakamarki

Klasztorne strychy i piwnice to drzwi do przeszłości. Otwierając je wchodzisz do tajemniczego świata pełnego niespodzianek. W znajdujących się tam skrzyniach, pudełkach, zawiniątkach, szufladach nieużywanych już mebli odnaleźć można niewielkie osobliwe przedmioty o dziwnych kształtach i tajemniczych przeznaczeniach. Chociaż nie są to skarby ze złota i srebra, odkrywają zapomniane lub zupełnie nieznane fragmenty zakonnej historii. Co skrywają zakamarki karmelitańskich klasztorów? Możesz się o tym przekonać oglądając różne przedmioty wybrane spośród wielu piwnicznych i strychowych skarbów. Większość z nich wykonali bracia w swoich klasztornych warsztatach.

Orzeszek
To dwa kawałki drewna przypominające kształtem orzecha. Od wewnątrz zaopatrzone w gwoździki składane były w jedną całość. Służyły karmelitom i karmelitankom bosym jako pomoc podczas rozmyślania. Gdy powieki zaczynały się zamykać i nadchodziła senność połówki orzeszka umieszczano w dłoniach i zaciskano je. Ukłucia czynione przez gwoździki mobilizowały do czuwania.

* * *

Klauzurka
To rodzaj klucza, którym otwierało się dawniej drzwi wiodące do przestrzeni klasztoru objętej klauzurą. Na niektórych klauzurkach widnieją inicjały ich właścicieli.

* * *

Sztućce z rogów krowy
Sztućców z naturalnych tworzyw (drewno, rogi krowy lub bawołu) używały w dawnych czasach karmelitanki bose. Wybór takiego materiału wiązał się z praktyką ślubu ubóstwa. Krowi róg najpierw długo gotowano z dodatkiem odpowiednich substancji zmiękczających. Gdy był wystarczająco miękki krojono go na plastry. Następnie wycinano formy sztućców i nadawano im odpowiedni profil. Po wyschnięciu, gdy stały się twarde, szlifowano je i wygładzano. Sztućce tego typu wykonywane były przez karmelitów bosych w klasztorze w Czernej.

* * *

Tabakierka z rogów krowy
Wykonana dla użytku braci przez klasztornego rzemieślnika w sposób jaki przedstawiono powyżej.

* * *

Krzyżyk z masy perłowej
Ręcznie rzeźbiony w masie perłowej krzyżyk został wydobyty podczas ekshumacji z trumny ojca Michała Buczka, siedemnastowiecznego karmelity bosego. Oglądany z bliska zadziwia wielką starannością o oddanie anatomii ciała Chrystusa, a szczególnie Jego twarzy.

* * *

Dyscyplina
Służyła do biczowania, które w Karmelu - podobnie jak w innych zakonach - było wyrazem pokuty. Miało miejsce trzy razy w tygodniu: w środy, piątki i soboty. Odbywało się w chórze zakonnym w trakcie recytacji Psalmu 51 zwanego Miserere. Dyscypliny wykonywano najczęściej z rzemieni lub sznurków. Wyplecioną ze sznurków dyscyplinę zanurzano na chwilę w roztopionym wosku, by po ostygnięciu nabrała stosownej twardości.

* * *

Metalowa dyscyplina
W odróżnieniu od dyscyplin z rzemieni i sznurków, dyscypliny wykonane z drutów były używane rzadko. Stosowano je w wyjątkowych okolicznościach.

* * *

Narzędzia pokutne
Krzyżyk, pas i bransoletę wykonano z odpowiednio splatanego drutu. Przykładano je do ciała stroną o ostrych zakończeniach. Podczas noszenia były niewidoczne, gdyż skrywał je habit zakonny.

* * *

Nożyczki brata zakrystiana
Te dziwnie wyglądające nożyczki nie służyły jako narzędzia medyczne. Używał ich brat odpowiedzialny za kościół. Obcinał nimi płonące knoty świec, gdy były już za długie, a także i dlatego, by nie zaprószyć ognia przez nieostrożne upuszczenie płonącego knota.

* * *

Matraka
Matraka to rodzaj kołatki używanej w Karmelu w okresie Wielkiego Tygodnia. Kołatki różnych typów i kształtów zastępowały w Wielkim Poście dzwonki, co miało podkreślić pokutny charakter tego okresu liturgii. Egzemplarz na fotografii został wykonany w 1882 roku.

* * *

Paciorki dobrych uczynków
Nazywano je również akcikami lub godziną miłosierdzia. Służyły karmelicie bosemu do odliczania umartwień lub dobrych uczynków, których w każdym dniu powinien był wykonać siedem (siedem to liczna symboliczna wyrażająca doskonałość). Paciorki noszono przypięte do habitu pod szkaplerzem. Przyczepiano do nich krzyżyk lub medalik z świętym lub wyobrażeniem tajemnicy wiary, do której dany zakonnik miał szczególne nabożeństwo.

* * *

Narzędzia do wyrobu hostii
Te przypominające narzędzia tortur przedmioty to matryce i okrągłe noże do wypieku i wycinania komunikantów oraz hostii. Ciasto do wyrobu komunikantów i hostii przygotowywano z pszennej mąki oraz wody. Gdy uzyskało konsystencję gęstej śmietany wylewano je na rozgrzaną w ogniu matrycę i zaciskano kleszcze. Po krótkiej chwili uzyskiwano biały opłatek, z którego okrągłymi nożami o odpowiedniej średnicy wycinano komunikanty lub hostie.

* * *

Gęsie pióro
Bracia zakonni nie zawsze mogli pozwolić sobie na posiadanie dobrych piór atramentowych. Wykonywali więc z gęsich piór proste narzędzia do pisania.

* * *

Żelazka z duszą
Metalowe żelazka rozgrzewane na piecu lub posiadające tak zwaną duszę wynaleziono w Europie około 1600 roku. Dusza była metalowym wkładem rozgrzewanym w palenisku do białości. Wkładano ją do żelazka za pomocą pogrzebacza.

* * *

Żelazka na węgiel
Kawałki węgla najpierw płukano a następnie suszono. Po włożeniu do otworu w żelazku kropiono je denaturatem i zapalano. Następnie dorzucano po kawałku węgla, aż żelazko się rozgrzało. Co 30 minut usuwano popiół w zaczynano wszystko od nowa.

* * *

Lampki oliwne
Gliniane lampki oliwne wymyślili Grecy na przełomie VI i VII wieku. Ich głównym producentem i eksporterem stały się Ateny. Na fotografiach pokazano lampki oliwne używane w klasztorze karmelitów bosych w Czernej w czasach, gdy nie było jeszcze prądu. Te lampki są małe ponieważ służyły zakonnikom do poruszania się po ciemnych korytarzach klasztoru.

* * *

Brzytwa do tonsury
Brzytwa i skóra do jej ostrzenia służyły zakonnikom czerneńskiego klasztoru do wygalania okrągłej tonsury na głowie (znaku stanu zakonnego i kapłańskiego). Ponieważ szybko zarastała poprawiano ją co tydzień.